ทำไม ยาโรคพืชแต่ละชนิด? มีทั้งสัมผัส ดูดซึม และแทรกซึม

ผศ.ดร.อุดมศักดิ์ เลิศสุชาตวนิช

ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร ม.เกษตรศาสตร์

สารป้องกันกำจัดโรคพืชที่เกษตรกรใช้นั้นสามารถจำแนกตามคุณสมบัติการเคลื่อนย้ายในพืช (mobility) ได้เป็น 2 กลุ่มหลักๆ ได้แก่ สารประเภทสัมผัส (contact) และ สารประเภทดูดซึม (systemic) ซึ่งก่อนการใช้งาน เกษตรกรควรทราบคุณสมบัติของสารป้องกันกำจัดโรคพืชที่ใช้ว่าเป็นอย่างไร เพื่อการควบคุมโรคพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

1.1 สารประเภทสัมผัส (contact)

เป็นสารไม่ดูดซึมเข้าไปในเซลล์พืช สารกลุ่มนี้เมื่อพ่นแล้วจะอยู่บนพื้นผิวพืช ทำหน้าที่ป้องกันการติดเชื้อ ป้องกันไม่ให้สปอร์ของเชื้อรางอก และแทงเข้ามาในเซลล์พืช สารในกลุ่มนี้ จึงจำเป็นต้องพ่นให้ครอบคลุมผิวพืชให้ทั่วถึงที่สุดจึงจะมีประสิทธิภาพ

เป็นสารที่มีกลไกการออกฤทธิ์ต่อเชื้อราแบบหลายตำแหน่ง (multisite) สามารถควบคุมเชื้อราได้หลายชนิด สารกลุ่มนี้จะถูกชะล้างได้ง่ายโดยน้ำฝนหรือการให้น้ำแบบพ่นเหนือดิน โดยมีรายงานผลของน้ำฝนที่ตกลงมา ปริมาณ 1 นิ้ว จะชะล้างสารไปประมาณ 50% ถ้าน้ำฝนตกลงมาปริมาณ 2 นิ้ว จะชะล้างสารไปเกือบทั้งหมด

นอกจากนี้สารจะเสื่อมสลายจากปัจจัยทางสภาพแวดล้อมต่างๆ เช่น รังสี UV ความร้อน และกิจกรรมของจุลินทรีย์ที่ผิวพืช เป็นต้น เนื้อเยื่อที่เจริญออกมาทีหลังการพ่นสารไปแล้วจะไม่ได้รับการปกป้อง สารที่มีฤทธิ์ป้องกันโรค (protectant fungicides) ส่วนใหญ่เป็นสารประเภทสัมผัส (contact)

1.2 สารประเภทดูดซึม (systemic)

เป็นสารที่สามารถดูดซึมเข้าไปในเซลล์พืช สารส่วนใหญ่มีกลไกการออกฤทธิ์ต่อเชื้อราแบบเฉพาะจุด (single-site) และควบคุมเชื้อราเฉพาะกลุ่มเจาะจงกว่าสารประเภทสัมผัส โดยแบ่งระดับในการดูดซึมและเคลื่อนย้ายในเซลล์พืชได้เป็นกลุ่มต่างๆ ดังนี้

1.2.1 local systemic fungicides สารดูดซึมและเคลื่อนย้ายไปได้ใกล้ๆ จากตำแหน่งที่สัมผัสสาร

1.2.2 translaminar fungicides สารดูดซึมและเคลื่อนย้ายจากด้านหนึ่งของใบที่ถูกสารใบไปสู่ใบอีกด้านหนึ่งได้

1.2.3 xylem mobile fungicides (หรือ acropetal movement) สารดูดซึมเข้าไปในเซลล์แล้วสามารถเคลื่อนย้ายไปตามท่อลำเลียงน้ำ (xylem) ขึ้นสู่ส่วนยอด (acropetally) และแพร่ออกด้านข้างในต้นพืชได้ สามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อราทั้งที่เจริญบนผิวใบภายในใบหรือลำต้นของพืชได้

1.2.4 truly systemic fungicides (หรือ amphimobile) สารดูดซึมเข้าไปในเซลล์แล้วสามารถเคลื่อนย้ายไปทั่วต้นพืช (amphimobile) ทั้งส่วนยอดและรากพืชตามท่อลำเลียงน้ำ (xylem) และอาหาร (phloem) สารในกลุ่มนี้สามารถควบคุมการเจริญเติบโตของราสาเหตุโรคพืชทั้งที่เจริญอยู่บนผิวพืชหรือภายในต้น โดยสารป้องกันกำจัดโรคพืชส่วนน้อยที่มีคุณสมบัตินี้

อ้างอิง

McGrath, M.T. 2004. What are Fungicides? The Plant Health Instructor. DOI: 10.1094/PHI-I-2004-0825-01.

Thomson, W.T. 2000. Agricultural Chemicals: Book IV Fungicides. Thomson Publications.

Fungicide Resistance Action Committee (FRAC) code list 2024. https://www.frac.info/docs/default-source/publications/frac-code-list/frac-code-list-2024.pdf

Beckerman. J., Disease Management Strategies for Horticultural Crops: Fungicide Mobility for Nursery, Greenhouse, and Landscape Professionals. BP-70-W. 2018. https://www.extension.purdue.edu/extmedia/bp/bp-70-w.pdf