ชัวร์แน่! 4 ทริคนี้ ป้องกัน “เชื้อแบคทีเรีย” กระจายจนข้าวพัง

ผศ.ดร.อุดมศักดิ์ เลิศสุชาตวนิช

ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร ม.เกษตรศาสตร์

โรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรียในข้าวนั้นจัดเป็นโรคที่มีความสำคัญเพราะสามารถทำให้เกิดความเสียหายต่อต้นข้าวและผลผลิตได้อย่างรุนแรง

เช่น โรคขอบใบแห้ง ที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Xanthomonas oryzae pv. oryzae ซึ่งจะมีการระบาดมากช่วงฤดูฝน โดยเชื้อจะแพร่กระจายมากับลมฝนหรือน้ำในแปลง โดยมีแหล่งของเชื้อจากเมล็ดพันธุ์ข้าวที่ติดเชื้อ ต้นข้าวที่เป็นโรค หรือจากพืชอาศัยอื่น เข้าทำลายผ่านช่องเปิดธรรมชาติหรือบาดแผล โรคนี้เป็นได้ตั้งแต่ระยะกล้า แตกกอ จนถึงออกรวง อาการใบที่เป็นโรคขอบใบมีรอยขีดช้ำ ต่อมาจะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ที่แผลอาจมีหยดของเชื้อแบคทีเรียสีขาวขุ่นจนถึงสีเหลืองเข้มขนาดเล็กเท่าหยดน้ำขับออกมาในสภาพที่มีความชื้นสูง ซึ่งจะกระจายเชื้อไปตามลมพายุฝน หรือน้ำในแปลงปลูก ทำให้โรคสามารถระบาดต่อไปได้ แผลจะขยายไปตามความยาวของใบ บางครั้งขยายเข้าไปข้างในตามความกว้างของใบ ขอบแผลมีลักษณะเป็นขอบลายหยัก แผลนี้เมื่อนานไปจะเปลี่ยนเป็นสีเทาทำใบแห้งตาย จากข้อมูลข้างต้นในกรณีที่มีโรคจากเชื้อแบคทีเรียระบาด จะมีแนวทางในการลดความเสียหายจากเชื้อแบคทีเรียได้ดังนี้

1. ไม่ควรใช้เมล็ดพันธุ์จากแปลงที่มีการระบาดของโรคจากเชื้อแบคทีเรีย

2. ควรหมั่นสำรวจการเกิดโรคถ้าปลูกข้าวพันธุ์ที่อ่อนแอต่อโรคจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น พันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 กข6 เหนียวสันป่าตอง หรือพิษณุโลก 2 เป็นต้น โดยเมื่อเริ่มพบอาการ ให้พ่นสารป้องกันกำจัด เช่น สารประกอบทองแดง (เช่น คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ ไตรเบซิคคอปเปอร์ซัลเฟต) หรือ สารปฏิชีวนะ (เช่น เสตร็พโตมัยซินซัลเฟต+ออกซีเตตราไซคลิน ไฮโดรคลอร์ไรด์) แต่ห้ามใช้สารเหล่านี้ติดต่อกันอย่างต่อเนื่องเพราะจะทำให้เชื้อมีความต้านทานต่อสารประกอบทองแดงและสารปฏิชีวนะได้

3. ไม่ควรใส่ปุ๋ยที่มีธาตุไนโตรเจนมากเกินความจำเป็น โดยเฉพาะพื้นที่ที่ความอุดมสมบูรณ์อยู่แล้ว ตัวอย่างที่พบได้บ่อยเช่น ในแปลงที่เคยมีการปลูกเผือกก่อนการปลูกข้าวของเกษตรกรในภาคกลาง จะมีปุ๋ยและธาตุอาหารเหลืออยู่ในพื้นที่เป็นปริมาณมาก ซึ่งในบางแปลงอาจไม่จำเป็นต้องใส่ปุ๋ยเพิ่มเติมเลยเมื่อปลูกข้าวต่อ โดยเกษตรกรสามารถสังเกตความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ได้จากเทียบสีของใบข้าวกับแผ่นเทียบสี (leaf color chart: LCC) ของกรมการข้าว ถ้ามีสีเขียวเข้มมากเกิน ใบข้าวมีขนาดใหญ่อ่อนนิ่ม จะมีโรคจากเชื้อแบคทีเรียระบาดได้ง่าย

4. เมื่อเกิดโรคจากเชื้อแบคทีเรียระบาดรุนแรงไม่ควรขังน้ำไว้ในแปลงมากๆ ควรทำการระบายน้ำออก (โดยต้องไม่ไหลไปสู่แปลงนาของคนอื่น) เพื่อลดความชื้นสะสมในแปลง