น้ำลดแล้ว แต่อันตรายยังอยู่

Aom
31/10/2026
  • images


ผศ.ดร.อุดมศักดิ์  เลิศสุชาตวนิช

               ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร ม.เกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน


โรคที่ควรเฝ้าระวังในสวนทุเรียนหลังน้ำท่วม

หลังน้ำท่วมสวนทุเรียน โรคที่ควรเฝ้าระวังเป็นอันดับแรก คือ โรครากเน่าโคนเน่า ที่เกิดจากเชื้อรา Phytophthora palmivora ซึ่งเป็นโรคที่มีความสำคัญมากที่สุดในทุเรียน เนื่องจากน้ำท่วมขังทำให้ดินมีความชื้นสูง รากขาดออกซิเจนทุเรียน และเสียหายจากการแช่น้ำ ทำให้เอื้อต่อการแพร่กระจายของเชื้อสาเหตุโรค  


อาการโรคต่างๆ ที่ควรสังเกตหลังน้ำลด

- ใบซีด ไม่เป็นมันเงา ใบเหี่ยว 

- ใบเปลี่ยนเป็นสีเหลืองและร่วง โดยอาจเริ่มจากบางกิ่งก่อน 

- ใบมีแผลไหม้คล้ายน้ำร้อนลวก

- แผลสีน้ำตาลดำบนผล ผลเน่า

- รากฝอยเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล เปลือกรากหลุดล่อน และเนื้อรากเปื่อยยุ่ย 

- บริเวณโคนต้นหรือลำต้นพบรอยแผลสีน้ำตาล เมื่อถากเปลือกบริเวณแผล อาจพบเนื้อเยื่อใต้เปลือกเป็นสีน้ำตาลแดง 

- หากแผลลุกลามรอบโคนต้น อาจทำให้ต้นตายได้ 


โดยวงจรการก่อโรคของ Phytophthora palmivora สามารถอธิบายเป็นขั้นตอน ดังนี้


การอยู่รอด → การงอกของสปอร์ → การสร้างและปลดปล่อยซูโอสปอร์ → การแพร่กระจาย → การเข้าทำลายพืช → การเจริญภายในเนื้อเยื่อ → การสร้างสปอร์เพื่อแพร่ระบาดรอบใหม่




ขั้นตอนที่ 1 การอยู่รอดของเชื้อ (survival)

เชื้อสามารถอยู่รอดระหว่างฤดูที่สภาพแวดล้อมไม่เหมาะสมได้ในโครงสร้างหลายรูปแบบ ได้แก่

- chlamydospores: สปอร์ผนังหนาที่ช่วยให้เชื้ออยู่รอดในดินหรือเศษซากพืช 

- oospores: สปอร์ผนังหนาที่เกิดจากการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ โดยการสร้างขึ้นอยู่กับความเข้ากันได้ของสายพันธุ์และสภาวะที่เหมาะสม 

- mycelium: เส้นใย สามารถดำรงอยู่ในเนื้อเยื่อพืชที่ติดเชื้อ 

- sporangia: โครงสร้างที่ทำหน้าที่สร้างสปอร์ เพื่อแพร่กระจายเชื้อ 


แหล่งสะสมเชื้อที่สำคัญในสวนทุเรียน ได้แก่ ระบบราก ส่วนที่เป็นโรค เศษซากพืชติดเชื้อ และดินในแปลง 


ขั้นตอนที่ 2 การงอกและสร้าง sporangia (โครงสร้างที่ทำหน้าที่สร้างสปอร์)

เมื่อสภาพแวดล้อมเหมาะสม โดยเฉพาะมีความชื้นสูง เชื้อจะเจริญและสร้าง sporangia ซึ่งเป็นโครงสร้างที่ทำหน้าที่สร้างและปลดปล่อยสปอร์สำหรับการแพร่ระบาด โดยสปอแรงเจียมสามารถงอกเป็นเส้นใยโดยตรง หรือปลดปล่อยซูโอสปอร์ (zoospores) ซึ่งเป็นสปอร์ที่เคลื่อนที่ได้ในน้ำ 


ขั้นตอนที่ 3 การปลดปล่อยซูโอสปอร์ (zoospores)

เมื่อมีน้ำและความชื้นเพียงพอ sporangia สามารถปลดปล่อย zoospores ซึ่งมีแฟลเจลลา (flagella) สำหรับเคลื่อนที่ในน้ำ  ซูโอสปอร์สามารถเคลื่อนที่ไปตามน้ำในดินหรือบนผิวพืช และเข้าหาบริเวณที่เหมาะสมต่อการเข้าทำลาย เช่น ปลายราก รากแขนง รอยแผล และเนื้อเยื่อพืชที่มีความอ่อนแอ


ขั้นตอนนี้มีความสำคัญอย่างมากในช่วงฝนตกต่อเนื่องหรือเมื่อดินมีน้ำขัง เพราะน้ำช่วยให้ซูโอสปอร์เคลื่อนที่และเพิ่มโอกาสเคลื่อนที่ไปทำลายพืช


ขั้นตอนที่ 4 การเข้าทำลายพืช (Penetration and Infection)

เมื่อซูโอสปอร์สัมผัสบริเวณที่เหมาะสม จะหยุดเคลื่อนที่และงอก germ tube เพื่อเข้าทำลายเนื้อเยื่อพืช


ช่องทางการเข้าทำลายทุเรียน ได้แก่

- ราก: โดยเฉพาะรากฝอยและรากที่ได้รับความเสียหาย 

- โคนต้นและลำต้น: ผ่านบริเวณเปลือกที่มีแผลหรือเนื้อเยื่อที่เหมาะสมต่อการติดเชื้อ 

- กิ่งและใบ: ผ่านเนื้อเยื่อผิวพืชหรือบาดแผล โดยเชื้อสามารถเข้าทำลายใบผ่านปากใบได้เช่นกัน 

- ผลทุเรียน: สามารถเข้าทำลายผิวผลและบริเวณที่มีบาดแผลได้ 


การในเข้าทำลายทุเรียนพบว่าบาดแผลสดเป็นช่องทางสำคัญที่ช่วยให้ P. palmivora เข้าทำลายได้ง่ายขึ้น 


ขั้นตอนที่ 5 การเจริญและลุกลามภายในเนื้อเยื่อ (colonization)

              หลังจากเชื้อเข้าทำลายได้สำเร็จ เส้นใยจะเจริญภายในเนื้อเยื่อและทำให้เซลล์พืชเสียหาย

อาการที่เกิดขึ้นขึ้นอยู่กับอวัยวะที่ถูกทำลาย ได้แก่



Recent View Blog

รู้ทันโรคทุเรียนช่วงทำใบ รับมือให้ทัน ก่อนใบเสียหาย

การจัดการโรคทุเรียนในช่วงทำชุดใบมีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจาก "ใบ" เปรียบเสมือนโรงงานผลิตอาหารหลักของต้นทุเรียน ที่จำเป็นต้องใช้ในการเจริญเติบโต สะสมอาหาร ดึงดอก และเลี้ยงผลผลิตในอนาคต
29/Sep/2026 12:00 PM

น้ำลดแล้ว แต่อันตรายยังอยู่

หลังน้ำท่วมสวนทุเรียน โรคที่ควรเฝ้าระวังเป็นอันดับแรก คือ โรครากเน่าโคนเน่า ที่เกิดจากเชื้อรา Phytophthora palmivora ซึ่งเป็นโรคที่มีความสำคัญมากที่สุดในทุเรียน เนื่องจากน้ำท่วมขังทำให้ดินมีความชื้นสูง รากขาดออกซิเจนทุเรียน และเสียหายจากการแช่น้ำ ทำให้เอื้อต่อการแพร่กระจายของเชื้อสาเหตุโรค
31/Oct/2026 12:00 PM

ภัยจากอากาศหนาวที่ผ่านมา กระทบข้าวอย่างไร ?

จากสภาพอากาศหนาวเย็นของประเทศไทยในช่วงเดือน มกราคม-กุมภาพันธ์ 2568 ที่ผ่านมา ทำให้เกษตรกรที่ปลูกข้าวในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2567 ได้รับผลกระทบรุนแรงจากสภาพอากาศหนาวเย็น
01/Jun/2026 12:00 PM

ชัวร์แน่! 4 ทริคนี้ ป้องกัน “เชื้อแบคทีเรีย” กระจายจนข้าวพัง

ไม่อยากให้ข้าวพัง! ต้องใช้ 4 ทริคนี้ ป้องกันเชื้อแบคทีเรียสาเหตุโรคสำคัญในนาข้าว โรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรียในข้าวนั้นจัดเป็นโรคที่มีความสำคัญเพราะสามารถทำให้เกิดความเสียหายต่อต้นข้าวและผลผลิตได้อย่างรุนแรง
31/May/2026 12:00 PM