ช่วงฝนชุก สวนทุเรียนควรวางแผนรับมือและจัดการโรคทุเรียนอย่างไร?

2. หลังฝนตกต้อง “สำรวจโรค” ไม่รอต้นทุเรียนตาย

ในช่วงฝนชุกควรแบ่งสวนออกเป็นโซน และตรวจสอบอย่างน้อย สัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง รวมทั้งเพิ่มความถี่ในการสำรวจหลังฝนตกหนัก

- ต้นที่ควรให้ความสนใจเป็นพิเศษ ได้แก่

- ต้นที่เคยเป็นโรครากเน่าและโคนเน่า 

- ต้นที่อยู่ในบริเวณน้ำขัง 

- ต้นที่อยู่ในพื้นที่ต่ำ 

- ต้นที่มีระบบรากเสียหาย 

- ต้นที่มีบาดแผลบริเวณโคนหรือลำต้น 

- ต้นที่มีอาการผิดปกติจากการสำรวจครั้งก่อน 

จุดที่ควรตรวจ: ระบบราก และโคนต้น

- ระบบรากและโคนต้น

- รากฝอยมีอาการเน่าหรือไม่ 

- เปลือกรากล่อนและเปื่อยยุ่ยหรือไม่ 

- โคนต้นมีแผลสีน้ำตาลหรือดำหรือไม่ 

- มีลักษณะฉ่ำน้ำหรือมีน้ำยางไหลหรือไม่ 

- มีแผลบริเวณลำต้นที่ขยายตัวหลังฝนตกหรือไม่ 

จุดที่ควรตรวจ: ใบ

- ใบซีดหรือเหลืองผิดปกติ 

- ใบเหี่ยวหรือห้อยลง 

- ใบร่วงผิดปกติ 

- ใบมีแผลฉ่ำน้ำ 

- ใบมีแผลสีน้ำตาลหรือดำ 

- ใบไหม้และแห้งคาต้น 

จุดที่ควรตรวจ: กิ่ง

- กิ่งแห้ง 

- กิ่งที่มีแผล 

- กิ่งซ้อนกันและมีการระบายอากาศไม่ดี 

- กิ่งที่อยู่ใกล้ระดับดิน 

- กิ่งที่มีอาการเปลี่ยนสีหรือมีเชื้อราขึ้นบริเวณแผล 

จุดที่ควรตรวจ: ผล

- มีแผลสีน้ำตาลหรือดำ 

- มีแผลฉ่ำน้ำ 

- ผลเน่า 

- ผลร่วงก่อนกำหนด 

อาการของโรค Phytophthora สามารถเกิดได้หลายส่วนของต้น ตั้งแต่ราก ลำต้น ใบ ไปจนถึงผล ดังนั้นการสำรวจเฉพาะต้องพิจารณาให้ละเอียด 

3. โรคอื่นๆที่ควรเฝ้าระวังเป็นพิเศษในช่วงฝนชุก เช่น โรคกิ่งแห้ง จากเชื้อรา Fusarium spp. โรคราสีชมพู จากเชื้อรา Erythricium salmonicolor หรือโรคใบติด จากเชื้อรา Rhizoctonia solani

4. เมื่อพบต้นเป็นโรค ควรดำเนินการอย่างไร?

หากพบอาการผิดปกติ ควรดำเนินการโดยเร็ว ไม่ควรรอจนโรคลุกลามทั่วทั้งต้น

แนวทางพื้นฐาน ได้แก่

1. ตัดแต่งกิ่งที่เป็นโรคและกิ่งแห้ง 

2. ขูดหรือถากเนื้อเยื่อบริเวณแผล จนถึงบริเวณเนื้อเยื่อที่ยังปกติ ในกรณีที่เหมาะสม 

3. นำเศษกิ่งและเนื้อเยื่อที่เป็นโรคออกไปทำลายนอกแปลง 

4. ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อเครื่องมือก่อนใช้กับต้นอื่น 

5. ป้องกันไม่ให้น้ำจากต้นที่เป็นโรคไหลหรือกระเด็นไปยังต้นปกติ 

6. หากเป็นโรครากเน่าและโคนเน่า ควรจัดการ ต้นที่เป็นโรคและต้นข้างเคียงที่มีความเสี่ยง ควบคู่กับการปรับปรุงระบบระบายน้ำ 

5. ประเด็นสำคัญมาก: อย่าใช้สารกลุ่มเดิมซ้ำ ๆ

การใช้สารชนิดเดิมหรือสารที่มีกลไกการออกฤทธิ์เดียวกันซ้ำ ๆ เป็นปัจจัยสำคัญที่เพิ่มแรงคัดเลือกให้เกิดประชากรเชื้อที่มีความไวต่อสารลดลง

โดยเฉพาะ metalaxyl ซึ่งอยู่ในกลุ่ม phenylamides หรือ FRAC 4 และเป็นสารที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดการดื้อยาใน oomycetes สูง 

มีงานวิจัยในประเทศไทยรายงานการพบ P. palmivora ที่มีความต้านทานต่อ metalaxyl ในสวนทุเรียนภาคใต้ของประเทศไทย และพบประวัติการใช้ metalaxyl บ่อยครั้งในช่วงฤดูฝน ซึ่งเป็นข้อมูลที่ควรนำมาใช้ประกอบการวางแผนจัดการสารป้องกันกำจัดโรคในสวน ดังนั้น ไม่ควรคิดความว่า “พ่นสารบ่อยขึ้น = ควบคุมโรคได้ดีขึ้น”

ในทางตรงกันข้าม หากใช้สารเดิมซ้ำมากเกินไป อาจทำให้ประสิทธิภาพลดลงและเพิ่มปัญหาการดื้อสาร

FRAC แนะนำให้หลีกเลี่ยงการใช้สารกลุ่มเดียวอย่างต่อเนื่อง และควรใช้การสลับหรือผสมกับสารที่มีกลไกแตกต่างกันตามหลักการจัดการการดื้อสาร 

ข้อควรระวัง: การสลับสารต้องพิจารณาที่ FRAC code ของสารออกฤทธิ์ ไม่ใช่เพียงเปลี่ยนชื่อการค้า เพราะผลิตภัณฑ์ต่างชื่อทางการค้าอาจมีสารออกฤทธิ์และกลุ่ม FRAC เดียวกัน